Biyoaktif Bileşiklerin Taşınmasında Katı Lipit Nanopartiküller: Hazırlama Stratejileri ve Fonksiyonel Gıda Uygulamaları

Özet

Biyoaktif bileşikler; antioksidan, antimikrobiyal, antikanserojen ve antiinflamatuvar gibi sağlığa yararlı çok çeşitli biyolojik etkilere sahiptir. Ancak bu bileşikler çevresel koşullar, gıda işleme uygulamaları ve gastrointestinal sistem koşullarına karşı oldukça duyarlıdır. Bu durum, biyoaktif bileşiklerin stabilitesinin azalmasına ve biyoyararlanımlarının sınırlanmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla, bu bileşiklerin korunması, kontrollü salımının sağlanması ve hedef bölgeye etkin şekilde taşınabilmesi amacıyla uygun taşıyıcı sistemlerin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Son yıllarda Katı Lipit Nanopartiküller (KLN), güvenli, biyouyumlu ve etkili nano-taşıyıcı sistemler arasında öne çıkmaktadır. KLN’ler, oda ve vücut sıcaklığında katı halde bulunan GRAS statüsündeki lipitlerin sürfaktanlar yardımıyla stabilize edilmesiyle elde edilen nanometrik partiküllerdir. Başlangıçta hidrofobik bileşiklerin enkapsülasyonunda yaygın olarak kullanılan KLN sistemleri, günümüzde hidrofilik ve yarı polar bileşiklerin taşınmasında da kullanılmaktadır. Bu derlemede, KLN’lerin üretim prensipleri, formülasyon stratejileri ve başlıca üretim yöntemleri kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir. Ayrıca vitaminler, polifenoller, antioksidanlar ve bitki kaynaklı biyoaktif bileşiklerin KLN sistemlerine enkapsülasyonuna yönelik güncel çalışmalar; enkapsülasyon etkinliği, kontrollü salım, stabilite ve biyoyararlanım açısından incelenmiştir. Bunun yanı sıra lipit matrisi, sürfaktan tipi ve üretim yöntemlerinin KLN performansı üzerindeki etkileri tartışılarak, bu sistemlerin gıda ve nutrasötik uygulamalardaki mevcut ve gelecekteki potansiyeli ortaya konulmuştur.