Alt Ekstremite Ampute Depremzedelerin Bir Yıl Sonunda Fonksiyonel Düzeyleri ve Yaşam Kalitelerinin Değerlendirilmesi
Anahtar Kelimeler:
Deprem, travmatik amputasyon, amputasyon rehabilitasyonu, protez reçetelemeÖzet
Amaç: 2023 Kahramanmaraş depreminde yaralanan ve ampute edilen, erişkin alt ekstremite ampute hastalarımızın klinik demografik özelliklerinin incelenmesi ve 1 yıl sonunda hastaların fonksiyonel düzeyleri ve yaşam kalitelerinin değerlendirilmesidir. Yöntem: Çalışmamız prospektif-gözlemsel olarak planlandı. Deprem sonrası dönemde yatarak ya da ayaktan tedavi gören alt ekstremite ampute hastalar dahil edildi. Hastaların demografik verileri, enkazdan çıkarılma süreleri, eşlik eden yaralanmalar ve K aktivite skorları kaydedildi. Birinci yıl kontrollerinde fonksiyonel düzeyleri Houghton skoru ile, yaşam kaliteleri ise SF-12 yaşam kalitesi ölçeği ile belirlendi ve kaydedildi. Bulgular: Hastalarımızın %57,1’i kadın(n=16), %42,9’u erkekti(n=12) ve yaş ortalaması 39.9±14.5 idi. Hastaların enkazdan çıkarılma süresi ortanca değeri 42 saatti. Hastaların %67,1’inin (n=16) aktivite düzeyi K3, %18,6’sının ise (n=8) K2 idi. Houghton skoru, SF-12 fiziksel ve mental skorlarının arasında güçlü pozitif korelasyon saptanmıştır. Crush yaralaması varlığı ile Houghton skoru (Rho=-0.597, p<0.01), SF-12 fiziksel skor (Rho=-0.419, p=0.019) ve SF-12 mental skoru (Rho=-0.519, p<0.01) arasında orta düzeyde negatif korelasyon saptanmıştır. Proksimal amputasyon seviyesi ile Houghton skoru (Rho=-0.492, p<0.01) ve SF-12 fiziksel skoru (Rho=-0.498, p<0.01) arasında orta derecede negatif korelasyon saptanmış; SF-12 mental skorla ise korelasyon saptanmamıştır. K aktivite düzeyi ile Houghton skoru arasında güçlü pozitif korelasyon (Rho=0.769, p<0.001) görülürken; SF-12 fiziksel skor (Rho=0.687, p<0.001) ve SF-12 mental (Rho=0.587, p<0.01) skorla ise orta derecede pozitif korelasyon saptanmıştır. Sonuç: Depremle ilişkili amputasyonlar ağır fiziksel ve psikososyal sonuçlara neden olmaktadır. Hastalar protez kullanımları, mobilite düzeyleri ve yaşam kaliteleri açısından takip edilmelidir. Çalışmamızın sonuçları amputelerin rehabilitasyon süreçlerinde mobilite düzeylerinin dikkate alınarak yaşam kalitesindeki yetersizliklerin belirlenmesine ve bu yetersizliklerin iyileştirilmesi için yapılacak rehabilitasyon hedeflerinin oluşturulmasına yardımcı olacaktır.
Referanslar
Aït-Mohammed, F., Waroux, S., Lefort, H. (2015 ). The nursing role in field amputation. Rev Infirm, 209, 19–21.
Aras, B., Yaşar, E. (2023). Deprem ilişkili amputasyonlarda rehabilitasyon ve protez uygulamaları, Totbid Dergisi, 22, 625-630
Clover, A. J., Jemec, B., & Redmond, A. D. (2014). The extent of soft tissue and musculoskeletal injuries after earthquakes; describing a role for reconstructive surgeons in an emergency response. World journal of surgery, 38(10), 2543–2550.
Deans, S. A., Burns, D. S., McGarry, A., & Dumbleton, T. (2008). Motivations and barriers to prosthesis users’ participation in physical activity, exercise and sport: a review of the literature. Prosthetics and Orthotics International, 32(3), 324–336.
Dillingham, T. R., & Pezzin, L. E. (2008). Rehabilitation setting and associated mortality and medical stability among persons with amputations. Archives of physical medicine and rehabilitation, 89(6), 1038–1045.
Erdem, H.R. (2016). Ampute Rehabilitasyonu. Beyazova M, Kutsal YG (editörler). Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon. Güneş Tıp Kitabevleri, Ankara,1363-79.
Fortington, L. V., Rommers, G. M., Postema, K., van Netten, J. J., Geertzen, J. H., & Dijkstra, P. U. (2013). Mobility in elderly people with a lower limb amputation: a systematic review. Journal of the American Medical Directors Association, 13(4), 319–325.
Gailey, R. S., Roach, K. E., Applegate, E. B., Cho, B., Cunniffe, B., Licht, S., Maguire, M., & Nash, M. S. (2002). The Amputee Mobility Predictor: an instrument to assess determinants of the lower-limb amputee’s ability to ambulate. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 83(5), 613–627.
Herasymenko, O., Pityn, M., Kozibroda, L., Mukhin, V., Dotsyuk, L., Galan, Y. (2018). Effectiveness of physical therapy interventions for young adults after lower limb transtibial amputation. Journal of Physical Education and Sport, 18, 1084-91.
Iezzoni, L.I., Ronan, L.J. (2010). Disability legacy of the Haitian earthquake. Ann Intern Med, 152, 812-4.
Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı,2024:135-67
Karaaltın, M. V., Özerdem, Ö. R., Söylemez, M. S., et al. (2017). Crush injury and crush syndrome in disasters. Turkish Journal of Trauma & Emergency Surgery, 23(6), 435–442.
Keszler, M. S., Heckman, J. T., Kaufman, G. E., & Morgenroth, D. C. (2019). Advances in Prosthetics and Rehabilitation of Individuals with Limb Loss. Physical medicine and rehabilitation clinics of North America, 30(2), 423–437.
Knowlton, L. M., Gosney, J. E., Chackungal, S., Altschuler, E., Black, L., Burkle, F. M., Jr, Casey, K., Crandell, D., Demey, D., Di Giacomo, L., Dohlman, L., Goldstein, J., Gosselin, R., Ikeda, K., Le Roy, A., Linden, A., Mullaly, C. M., Nickerson, J., O'Connell, C., Redmond, A. D., … McQueen, K. (2011). Consensus statements regarding the multidisciplinary care of limb amputation patients in disasters or humanitarian emergencies: report of the 2011 Humanitarian Action Summit Surgical Working Group on amputations following disasters or conflict. Prehospital and disaster medicine, 26(6), 438–448.
Özdemir, G., Karlıdağ, T., Bingöl, O., Sarıkaya, B., Çağlar, C., Bozkurt, İ., Akkurt, M. O., Mantı, N., Gencer, B., Biçici, V., Çepni, Ş., Köse, C. C., Doğan, Ö., İnci, F., Ceyhan, E., Yavuz, İ. A., Gülçek, M., Alkan, H., Turan, S., Kılıçaslan, K., … Keskin, Ö. H. (2023). Systematic triage and treatment of earthquake victims: Our experience in a tertiary hospital after the 2023 Kahramanmaras earthquake. Joint diseases and related surgery, 34(2), 480–487.
Randolph, M. G., Elbaum, L., Wen, P. S., Brunt, D., Larsen, J., Kulwicki, A., & De la Rosa, M. (2014). Functional and psychosocial status of Haitians who became users of lower extremity prostheses as a result of the 2010 earthquake. Journal of prosthetics and orthotics : JPO, 26(4), 177–182.
Şimşek, N., Kılınç, M., & Yıldırım, Ş. (2019). Alt ekstremite amputelerinin fonksiyonel durumlarının incelenmesi. Fizyoterapi Rehabilitasyon, 30(1), 21–27.
Wong, C. N., Yu, J. M., Law, S. W., Lau, H. M., & Chan, C. K. (2010). Bilateral transtibial amputation with concomitant thoracolumbar vertebral collapse in a Sichuan earthquake survivor. Journal of orthopaedic surgery and research, 5, 43.
Wong, C. K., Chen, C. C., Blackwell, W. M., & Rahal, R. T. (2020). Quality of life and functional status of patients with lower-limb amputations from natural disasters. Disability and Rehabilitation, 42(8), 1163–1170.
Yaşar, E., Tok, F., Kesikburun, S., Ada, A. M., Kelle, B., Göktepe, A. S., Yazıcıoğlu, K., & Tan, A. K. (2017). Epidemiologic data of trauma-related lower limb amputees: A single center 10-year experience. Injury, 48(2), 349–352.
Zidarov, D., Swaine, B., & Gauthier-Gagnon, C. (2009). Life habits and prosthetic profile of persons with lower-limb amputation during rehabilitation and at 3-month follow-up. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 90(11), 1953–1959.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Emine Esra Bilir
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
